රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 12, කොළඹ LNW :
2026 මාර්තු මාසය වන විට ලෝකය බරපතල ගැටලුවක සිරවී සිටියි. ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය, ඉරානය සමඟ එළඹ ඇති යුදමය තත්ත්වය හමුවේ ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ දැවෙන අර්බුදයකට මුහුණ දී ඇත. මෙම ගින්න නිවීමට ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) ඉතිහාසයේ විශාලතම 'හදිසි තෙල් සංචිත' නිකුතුව ප්රකාශයට පත් කළද, වෙළඳපොළේ සැබෑ යථාර්ථය ඊට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ සහ බියකරු ය. මෙම 'ඓතිහාසික' පියවර හදු තාවකාලික පැලැස්තරයක් පමණක් වීමේ අවදානමක් පවතී.
තෙල් මිල ස්ථාවර කිරීමේ අරමුණින් IEA ආයතනය බැරල් මිලියන 400ක දැවැන්ත සංචිතයක් නිකුත් කරන බව නිවේදනය කළද, වෙළඳපොළ ප්රතිචාරය වූයේ බ්රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් මිල 15% කින් ඉහළ යාමයි. මෙහි ඇති වඩාත්ම කැපී පෙනෙන කරුණ වන්නේ වෙළඳපොළ හැසිරවීම සඳහා සිදුකළ ‘තොරතුරු යුද්ධයයි’. ඇමරිකානු බලශක්ති ලේකම් ක්රිස් රයිට්, ඇමරිකානු නාවික හමුදාව තෙල් නැවකට ආරක්ෂාව සැපයූ බවට කළ අසත්ය ප්රකාශය නිසා මිල ඩොලර් 80 දක්වා තාවකාලිකව පහත වැටුණද, සත්යය හෙළිවීමත් සමඟ මිල නැවතත් ඩොලර් 100 සීමාවට පැමිණියේය.
ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්යාලයේ බලශක්ති විධායක මැක්සිම් සෝනින් පවසන පරිදි…..
"මෙය සෑම දෙයක්ම විසඳීමට ඇති රිදී උණ්ඩයක් නොවේ. ඔබ මූලික ගැටලුව විසඳිය යුතුය."
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය: ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමේ මාරාන්තික තොණ්ඩුව
ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (1/5) ගලා යන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය මේ වන විට 'ආර්ථික මර උගුලක්' බවට පත්ව ඇත. දිනකට බැරල් මිලියන 20ක් ගමන් කරන මෙම පටු මුහුදු මාර්ගය අවහිර කිරීමට ඉරානය ගෙන ඇති තීරණය හමුවේ, 'අල්-ෆවු' (al-Faw) වරායේදී තෙල් නැව් දෙකකට ප්රහාර එල්ල වූ අතර 'මයුරී නාරී' (Mayuree Naree) වැනි නෞකාද අනතුරට ලක් විය. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) අවධාරණය කරන්නේ තමන් හරහා "තෙල් ලීටරයක්වත්" ගෙන යාමට ඉඩ නොදෙන බවයි. මෙම තත්ත්වය හමුවේ කිසිදු සංචිත නිකුතුවකට වෙළඳපොළේ බිය සම්පූර්ණයෙන් තුරන් කළ නොහැක.
බැරල් මිලියන 400ක නිකුතුව යනු විශාල සංඛ්යාවක් සේ පෙනුනද, යුද්ධය ආරම්භ වී ගෙවී ගිය පළමු දින 12 තුළ පමණක් ලෝක වෙළඳපොළට අහිමි වී ඇති තෙල් ප්රමාණය බැරල් මිලියන 200 ඉක්මවයි. එනම් IEA ආයතනය නිකුත් කරන මුළු සංචිතයෙන් අඩකටත් වඩා වැඩි ප්රමාණයක් දැනටමත් ඇති වී තිබෙන හිඟය පියවීමට වැය වී අවසන්ය.
මහාචාර්ය ග්රෙගර් සෙමියෙනියුක් පෙන්වා දෙන්නේ යුද්ධය තවදුරටත් දිගු වුවහොත්, මෙම සංචිතවලින් ලැබෙන්නේ ඉතා කෙටි කාලීන සහනයක් පමණක් බවයි. දිනකට අහිමි වන බැරල් මිලියන 20ක ප්රමාණය හමුවේ මෙම සංචිත ‘දියවී’ යන වේගය අතිශයින් ඉහළය.
මෙය හුදෙක් සංඛ්යා පිළිබඳ ගැටලුවක් පමණක් නොව, සැපයුම් දාමයේ පවතින 'බෙල්ල හිරවීමේ' (Bottleneck) ගැටලුවකි. JPMorgan දත්ත අනුව, IEA සාමාජික රටවලට තම සංචිතවලින් දිනකට වෙළඳපොළට මුදා හැරිය හැක්කේ උපරිම වශයෙන් බැරල් මිලියන 1.2ක් පමණි.
මෙය හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා අහිමි වූ දිනකට බැරල් මිලියන 20ක සැපයුමෙන් 6%ක ප්රමාණයක් වැනි ඉතා සුළු අගයකි. ඇමරිකාව බැරල් මිලියන 172ක් සහ ජපානය බැරල් මිලියන 80ක් මුදා හැරීමට සූදානම් වුවද, ඒවා පාරිභෝගිකයා අතට පත්වන වේගය, අහිමි වන වේගයට සාපේක්ෂව ඉතා මන්දගාමී වේ.
ඩොලර් 200 ඉලක්කය
ඉතිහාසය දෙස බලන විට, 1991 ගල්ෆ් යුද්ධයේදී සංචිත නිකුතුව සාර්ථක වුවද, 2022 රුසියානු-යුක්රේන යුද්ධයේදී සංචිත නිකුත් කළද මිල 20% කින් ඉහළ ගියේය. වත්මන් තත්ත්වය හමුවේ තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ යාමේ සැබෑ අවදානමක් පවතින බව විශේෂඥයෝ පවසති.
Rigzone ප්රකාශනයේ සභාපති චැඩ් නොර්විල් පවසන පරිදි:-
"බාධාවන් දිගටම පැවතුනහොත් සහ ප්රතිස්ථාපන සැපයුම ප්රමාණවත් නොවන බව වෙළඳපොළ සැක කිරීමට පටන් ගන්නේ නම්, ඉතිහාසය පෙන්වා දෙන්නේ මිල නැවතත් විශාල ලෙස ඉහළ යා හැකි බවයි."
උපායමාර්ගික සංචිත යනු යුද්ධයකට මුහුණ දිය හැකි ස්ථිර විසඳුමක් නොව, හදිසි අවස්ථාවකදී පමණක් භාවිතා කළ හැකි ‘බෆරයක්’ (Buffer) පමණි. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය දිගින් දිගටම වැසී පැවතුනහොත් සහ මෙම සංචිත අවසන් වුවහොත්, ලෝක ආර්ථිකයට සිදුවන බලපෑම ගණනය කළ නොහැකි තරම් දරුණු වනු ඇත.
The post ලෝක තෙල් මිල පාලනය කිරීමට ගත් ‘ඓතිහාසික’ පියවර අසාර්ථක වෙයිද? තාවකාලික පැලැස්තරයක් පමණක්ද? appeared first on LNW Sinhala.
Saru News
